به صـورت تصـادفی، از لایـ ۀ 15-0 سـانتی متـر ی نمونـه خـاکبرداشته شد. در آغاز نمونه های خاک به آزمایشگاه منتقل، بعد از هوا خشک شدن و کوبیده شدن، از الک 2 میلی متری عبـور دادهشد و مقـدار سـنگریزه در هـر نمونـه بـه روش حجمـی تعیـینگردید.
بافت خاک بر پایه قانون استوکز و به روش پیپـت بـا کمـکمثلث بافت خاک (27) تعیین شد. pH نمونه هـا در عصـاره 1:2 خاک به آب اندازه گیری شد. مقدار کـربن آلـی خـاک بـه روش اکسایش تر (30) اندازه گیری شد. فسفر خاک با روش اولسن و همکاران (28) تعیین شد.
داده های پوشش گیاهی و عوامل محیطـی در محـیط اکسـل مرتب شد و سپس به نرم افزار PC-ORD انتقال داده شـد . بـرایتعیین گونه هـای معـرف از روشTWINSPAN ، بـرای تعیـینجوامع گیاهی از روشDCA ، و به منظور شناخت ارزش واقعی گونه ها و تعیین گونه های شاخص از تجزیه و تحلیل گونه هـای شاخص استفاده گردید.

نتایج و بحث
گروه های اکولوژیک و گونه های شاخص
در اولین مرحله با اسـتفاده از نـرم افـزارPC–ORD نسـبت بـهطبقه بندی 62 قطعه نمونه با 40 گونه گیاهی طبق روش تجزیـه
۶۴

شکل 1. موقعیت حوضه زوجی گنبد در استان همدان
و تحلیل دوطرفه گونه های معرف (TWINSPAN) اقدام گردید (جدول 1). طبقه بنـدی بـر مبنـای مقیـاس وانـدرمارل صـورتگرفت. دراین آنالیز به منظور تفکیـک و طبقـه بنـدی گـروه هـای اکولوژیک، سطح قطع چهارم به عنوان سطح قطع نهـایی درنظـر گرفتـه شـد و چهـار گـروه اکولوژیـک شناسـایی شـد؛ گـروهاکولوژیـک اول (Asteragalus gossypinus, Anual grass) در محدوده چرای آزاد و دامنه های جنوبی قرار داشـت، گـروه دوم(Acantholimon sp, Asteragalus verus, Cousina sp) نیز در محدوده چرای آزاد بود و عوامل محیطی شیب، جهـت شـیب وارتفاع از سطح دریا بر تفکیک این گروه مؤثر بودند، گروه سوم (Acatophyllum sp, Astragalus verus) در دامنه هـای شـمالیقرار داشت و تابع عوامل درصـد شـیب و جهـت شـیب بـود وگروه چهـارم (Luctuca orentalis, Centaura sp) در محـدودهارتفاع کم در دامنه های جنوبی قرار داشت و تحت تـأثیر جهـتشیب بود.
در نتیجه تجزیه و تحلیل TWINSPAN اولین سطح با مقدار ویژه ۵۰۷/۰ به دو گروه با ۶۰ و ۲ قطعه نمونه تقسیم شده است.
گونـۀ شـاخص در اولـین سـطح در سـمت راسـت گونـه
.Silene conoidea L بـود، در دومـین سـطح و بـا مقـدار ویـژه
483/0 درســمت راســت ،گونــه هــای Asteragalus verus و .Cousina sp و در ســمت چــپ، گونــه Acatophyllum sp. گونه های شاخص بودند، در سومین سطح با مقدار ویـژه 532/0 در سمت راسـت گونـه .Acatophyllum sp و در سـمت چـپگونه Lactuca sp. گونه های شاخص بودند، در همین سـطح درتفکیــک پــنجم بــا مقــدار ویــژه 486/0 در ســمت راســتگونهCentaura sp. و در سمت چپ گونـه هـای Asteragalus verus و .Acatophyllum sp بودند، در سطح چهارم بـا مقـدارویژه 730/0 در سـمت چـپ گونـه .Scaropholaria sp گونـه
جدول 1. تحلیل دوطرفه قطعات نمونه و گونه های گیاهی
رنگ های متفاوت بیانگر گروه های مختلف اکولوژیک است. (رنگی در نسخه الکترونیکی)

113 111234412344444411133351233455 22223355555622256645
21378845013550498223578924534926901168678913676734579202410160
26 Sile cono ————————————-1————1–11—–55 1 23 Astr gosi —-4——————————————————–4 01
19 Hete pili ———1—-2—–13—–1—————-3——2-1—1–1- 01
14 Taen crin —————2—2———————3–2—–3———-2 01 35 Scar orie ———–4————————————————– 001111
32 Noae mucr ——-3—————————————————— 001111
31 Erem pers ———–1————————————————– 001111
30 Aegi cras ———–1————————————————– 001111
8 Ment long ——11—————————————————— 001111
36 Cyno dact ———————–1————————————– 001110
20 Acan micr ——-455444553545354445—2——————————— 001110 24 Holt sp —44————5——————————————– 00110
22 Astr kord —24———-5——4————————————— 00110
15 Brom tect —1-3—–1——4———–1——-2——-22-2———— 00101
11 Stac infl ——-11–1———————-3——–1—————— 00101
6 Euph chie ——22—2—–3————————-24—-3———— 00101
2 Lact orie 12412-231-5-512—————-1——4-1-31-42—1—1115—- 00101 29 Alys meni ————–1—————————————–2—– 001001
17 Brom dant ——–1—41—————–13———–11——2—2—– 001001
16 Brom tome —————-43—-3——1—32—-2—1—-2——3—— 001001
10 Acan brom —-3–3-3—2-44-5—–1—–31-315-44323–21354333-122—— 001001
4 Scar orie 1———————2——————5——————– 001001
3 Cent virg -523—3——————————-3—–5—2—114–43– 001000 13 Fest Ovin —–3-5—1————1444-54145-154—————-4–4—- 00011
12 Stip Barb —————-2—-11-54451–2–41–3-53-2—————— 00011
9 Cous bija ——-3–5—–42——343—-24-13141–241–55–4-4–12—– 00011
1 Erem pers -1———1————–2—-1————1———–1—– 00011
18 Brom japo —-1————————————-4——————- 00010
7 Astr veru ——1-25-3-3———-554154415–11-55555555451545121–5—- 00010
5 Poa bulb 1—————————————2–1———–11—– 00010 27 Salv muti ————————————2—–2–1—-1———– 000011
39 Cart oxya ————————————————4————- 000010
38 Phlo oliv —————————————————2———- 000010
37 Sals cane ————————————————2—2——— 000010
34 Astr sp ——————————————-4—————— 000010
33 Marr astr ——————————————1–1—————- 000010
28 Goge sp ——————————————4————55—– 000010
25 Verb spec ——————————————————54-5—- 000010
21 Arte sibe —————-1———5—-5555————————— 00000
9997441152

00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000011
4658868-41486

000000000000000000000000111111111111111111111111111111111111
000001111111111111111111000000000000000000000000000000000011
1213104-38465

3906012-189341

0111101111111111111111110000000000000011111111111111111111
2229612-111577

0000000001111111110000000111111100000000000000001111
گروه۴ گروه۳
گروه۲ گروه۱
شاخص بود و در همین سطح در تفکیک نهـم بـا مقـدار ویـژهدر ســمت راســت و گونــه Acatophyllum sp. گونــه 0/513 .در سمت چپ گونه های شاخص بودند Festuca ovina

تجزیه و تحلیل DCA
با توجه به اینکه مقادیر ویـژه محـور اول و دوم در رسـته بنـدیDCA بیشتر بود، لذا جهت ارائه نتایج از محـور 1 و 2 اسـتفادهشده است. شایان ذکر است این دو محور کـاملاً غیـر هـم بسـته
۶۵

شکل 2. رج بندی قطعات نمونه (قاب ها و گونه ها) حاصل از DCA با تأثیر عوامل محیطی و گیاهی

بوده و دارای بیشترین مقادیر ویژه هستند (بـه ترتیـب 949/0 و 672/0) که بالاترین تغییرات بین جوامع گیـاهی توسـط محـوراول و دوم تعیین می شود.
با توجه به شکل 2 و نتایج تجزیه و تحلیل DCA، در گـروهاکولوژیک اول که در منتهی الیـه محـور 1 متمرکـز شـده، گونـهشاخص .Silen sp عامل تفکیک این گـروه اکولوژیـک گردیـدهاست، که با مقادیر ویژه 949/0 بالاترین رتبه (584) را بـه خـوداختصاص داده است. عوامل محیطی یـا جامعـه خـاص گیـاهیبرروی این گروه مؤثر نبـوده و فقـط گونـه تفریقـی مـذکور در تفکیک آن نقش داشته است.
گروه اکولوژیک دوم در محـدوده مثبـت محـور 1 و 2 پراکنـده ،(558) Asteragalus gossypinuse ش ده اس ت، گون ه ه ای Heteranthelium piliferum ،(394) Taeniatherum crinitum
Asteragalus parravianus ،(360) Astragalus kordicus ،(384)
،(194) Acantolimon olivieri ،(289) Scariophlaria sp. ،(309) با مقادیر ویـژه 949/0 سـبب تفکیـک (100>) Aegilops crassa
۶۶
این گروه شده اند. عامل درصد شن نیـز در تفکیـک ایـن گـروهتأثیر مثبت دارد.
گروه اکولوژیک سوم در محدوده منفی محور 1 و محـدودهمثبت محور 2 پراکنده شده ، گونه هـای Astragalus kordicus (360)،Stachys inflate ،(100) Bromus dantonia (55)،
Sophora alopecouroides ،(97) Noaea mucronata (86)، Lactuca orientalis (134) و Cynodon dactylon (175) سبب تفکیک این گروه می باشند و عوامل محیطی یـا گیـاهی خاصـیبرروی این گروه مؤثر نبوده است. گـروه اکولوژیـک چهـارم در منتهی الیه محدوده منفی محور 1 و مثبت محور 2 متمرکـز شـده
،(-24) Artemisa siberi ،(55) Marabium sp. کـه گونـه هـای
.Ermoperum sp (24-) سبب تفکیک این گروه می باشند.
گروه اکولوژیک پنجم در منتهی الیه محدوده منفی محور 1 و منفی محور2 پراکنده شده کـه گونـه هـای Festuca ovina (9)، .Salvia ،(146) Cousinia bijarensis ،(137) Salsola spmulticaulis (41) و عامــل جوامــع گیــاهی، تولیــد گنــدمیانچندساله در تفکیک این گروه تأثیر دارد.گروه اکولوژیک ششـمکه در محدوده منفی محور 1 و منفی محـور 2 متمرکـز شـده وگونــه هــای Verbascum sp. ،(92) Astragalus verus (48)، Scariola sp ،(66) Stipa barbata (80) وCousinia bijarensis و عامل محیطی جهت شیب و تولید گندمیان چند سـاله سـببتفکیک این گروه می باشند.
در گروه های اکولوژیک تفکیک شده، ترکیبـی از قـاب هـا وگونه های منطقـه قـرق و شـاهد مشـاهده شـد. بنـابراین اعمـالمدیریت چرا، عامل مؤثری در تفکیک و طبقه بنـدی گونـه هـای گیاهی نبوده و علاوه بر مدیریت، شرایط محیطـی و خـاکی نیـزدر تفکیک گروه های اکولوژیک نقش زیادی دارند.
آنالیز هم بستگی عوامل محیطی و نسبت اثر آنها در تفکیـکواحدهای اکولوژیک مورد بررسی قرار گرفت و بـردار آنهـا بـرروی محورها ترسیم گردید که در این بین از مجموع 25 عامـلمحیطی- گیاهی ،عامل گیاهی تولید گندمیان چندساله (441/0-) و عوامل محیطی جهت شیب (382/0-)، درصد شـن (354/0)، ســنگریزه ســطحی (337/0) و درصــد رس (308/0-)، نقــش مؤثری در طبقه بندی و تفکیک قاب ها داشته اند که در جـدول 2 ارائه شده است.
مقدار شن و رس خاک و جهت شیب تقریباً در همه گروه هـای اکولوژیک تفکیک شده نقش دارند. بافت خاک تأثیر زیـادی درکنترل میزان رطوبت و مواد غذایی قابل دسترس جهـت گیاهـاندارد. خاک با عمق مناسب و بافت سبک، آب قابـل دسـترس رابه راحتی و به مقدار مناسـب در اختیـار گیاهـان قـرار مـی دهـد .
به طور کلی تأثیر بافت برروی پراکنش گونه های گیاهی، به دلیـلاختلاف در میزان رطوبت خاک آنها می باشـد زیـرا اخـتلاف درمیزان رطوبـت بـه تغییراتـی در سـاختمان و هـوادهی و میـزانشوری خاک منجر می شود. برخی پژوهشگران نشان دادنـد کـهبافت خاک از مهمترین عوامـل تأثیرگـذار در پـراکنش تیـپ هـامی باشد (6، 7، 9 و 17).
فاکتور تولید گندمیان چندساله بیشترین تأثیر را در قاب های منطقه قرق نشان داد. بنابراین اعمال مدیریت چرای کنترل شـدهباعث بهبود وضعیت منطقه قرق نسبت بـه منطقـه شـاهد شـدهاست، به طوری که مقدار تاج پوشـش گیـاهی بـه ویـژه گنـدمیانچندساله، که جزء گونه های خوش خوراک هستند، افزایش یافتـهاست. با افزایش تاج پوشش گیـاهی، مقـدار تولیـد سـالانه نیـزافزایش یافته است. کرایج و میلتون (23) نشان دادند که در طـیقرق 10 ساله، شرایط مرتع بهتر شده و گیاهـان خـوش خـوراک افزایش و پوشش گندمیان یک ساله کاهش و گنـدمیان چندسـالهافزایش یافتند. این محققین نشان دادنـد کـه تغییـرات در مراتـعقرق بسیار سریعتر از مناطق بـی حفـاظ بـوده و وضـعیت مرتـعرابطه نزدیکی با گسترش پوشش تاجی داشـته اسـت. اکبـرزاده(2) در بررسی تأثیر چرا بـر تغییـرات پوشـش گیـاهی در قـرقرودشــور (از ســال 1347) گــزارش نمــود کــه در 6 ســال اول بررسی، تغییرات پوشش در هیچ یک از گونه های دائمی از نظـرآماری معنی دار نبود. اما پس از گذشت 26 سال، پوشش تـاجیگونه های چندساله 5/2 برابر افزایش یافت.
گونـه هـای معـرف و مـؤثر بـر تفکیـک قـاب هـا و گـروه هـایاکولوژیک عبارتنـد از .Astragalus gossypinus ،(0/763) silen sp (541/0)، Festuca ovina ،(0/522) Centaurea virgate(426/0-) و Artemisa siberi (303/0-) (جدول 2 ). در گروه اکولوژیک سوم، تأثیر گونه های معـرف کـم بـوده و ایـن گـروهاکولوژیک بیشتر تحت تأثیر فاکتورهای محیطی است. گونه هـا ی گیاهی .Centaurea virgat ، Astragalus gossypinus ،Silen sp، Artemisa siberi وFestuca ovina نشــان دهنــده شــرایط اکولوژیک محیط کوهستانی و هـم چنـین منـاطق نیمـه اسـتپی واستپی است که ریزش نزولات آسمانی محدود به فصـول پـائیز،زمستان، و اوائل بهار است و به طور متوسط حدود 6 ماه از سال بر اساس منحنی آمبرترمیک خشک بوده و گیاه شرایط خشک را طی می کند لـذا ایـن گیاهـان نیـاز آبـی کمـی داشـته و عمومـاً به صورت بوته ای و بالشتکی بوده و سطح برگ و ارتفاع آنها بـهگونه ای است که در برابر تنش هـای خشـکی مقاومـت کـرده وتبخیر و تعرق خود را با بستن روزنه های خـود و کـاهش طـولدوره رشد به حداقل مـی رسـانند . و از آنجـا کـه از نظـر طیـف
۶۷
جدول 2. هم بستگی گونه های گیاهی و عوامل گیاهی- محیطی مؤثر بر تفکیک قاب ها با محورهای DCA
محور 2 محور 1 عوامل گیاهی- محیطی محور 2 محور 1 گونه های گیاهی
– 0/104 -0/382 جهت شیب 0/070 – 0/039 Lact orie
– 0/350 -0/192 شیب 0/522** – 0/037 Cent virg
-0/269 0/018 ارتفاع – 0/084 0/079 Scar orie
-0/235 -0/198 تاج پوشش کل – 0/041 -./119 Euph chie
-0/195 – 0/043 تاج پوشش بوته ای ها -0/299 -0/211 Astr veru
-0/127 0/013 تاج پوشش گندمیان یک ساله -0/288* – 0/059 Cous bija
-0/278 -0/251 تاج پوشش گندمیان چندساله – 0/270 0/039 Acan micr
0/278 – 0/068 تاج پوشش پهن برگان یک ساله – 0/240 -0/233 Stip Barb
0/054 – 0/064 تاج پوشش پهن برگان چندساله -0/253* -0/426** Fest Ovin
-0/211 -0/161 تولید سالانه کل – 0/150 0/204 Taen crin
– 0/206 -0/050 تولید بوته ای ها -0/111 0/003 Brom tect
-0/090 0/076 تولید گندمیان یک ساله 0/098 0/055 Brom tome
-0/307* -0/444** تولید گندمیان چندساله 0/151 -0/132 Brom dant
– 0/015 -0/162 تولید پهن برگان یک ساله – 0/047 0/201 Hete pili
0/022 -0/030 تولید پهن برگان چندساله – 0/039 0/137 Acan brom
0/183 – 0/022 لاشبرگ 0/057 0/316* Astr kord
0/048 0/337* سنگریزه سطحی 0/117 0/541** Astr gosi
0/040 -0/158 خاک لخت 0/171 -0/125 Verb spec
0/420** 0/354* شن 0/114 0/763** Sile cono
– 0/068 – 0/024 سیلت – 0/088 -0/161 Salv mult
-0/124 -0/308* رس 0/033 0/057 Cyno dact
-0/221 0/159 سنگریزه زیرسطحی -0/162 – 0/021 Sals cane
0/101 0/072 pH – 0/105 -0/008 Phlo oliv
– 0/055 – 0/109 ماده آلی -0/007 0/047 Cart oxya
– 0/140 -0/006 فسفر – 0/024 – 0/089 Poa bulb
0/055 – 0/041 Ment long
-0/010 – 0/170 Stac infl
0/037 – 0/044 Brom japo
0/043 -0/389** Arte sibe
0/163 0/289 Holt sp
0/351* -0/159 Goge sp
0/250 -0/133 Alys meni
-0/176 – 0/024 Aegi cras
-0/030 – 0/049 Noae mucr
0/081 -0/060 Marr astr
-0/113 – 0/078 Astr sp
-0/176 – 0/024 Scar orie
علامت ** معرف معنی دار بودن در سطح 1 درصد، و * معنی دار بودن در سطح 5 درصد
۶۸
جدول 3. تفکیک گروه ها بر اساس گونه های شاخص

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

گروه 1 2 3 معرف 0 28 68 تعداد قاب 60 1 1 میانگین بیشترین بیشترین گروه
0 0 100 0 100 33 Eremopoa persica 0 0 100 0 100 33 Lactuca orientalys
0 0 100 0 100 33 Centurea virgata
0 0 100 0 100 33 scarophylum 0 0 100 0 100 33 Poa Bulbosa
0 0 100 0 100 33 Euphorbia
0 0 100 0 100 33 Astragalus verus
0 0 100 0 100 33 Mentha longifolia
0 0 100 0 100 33 Cousinia Crispa
0 0 100 0 100 33 Acantholimon olivieri
0 0 100 0 100 33 Stachys inflata
0 0 100 0 100 33 Stip. Barbata
0 0 100 0 100 33 Festuca. Ovina
84 0 16 68 84 33 Taeniatherum
0 0 100 0 100 33 Bromus tectorum
0 0 100 0 100 33 Bromus tomentellus 0 0 100 0 100 33 Bromus danthoniae
0 0 100 0 100 33 Bromus japonica
99 83 17 28 83 33 Heteranthelium
0 0 100 0 100 33 Acantophyllum microcephalum
0 0 100 0 100 33 Artemisia herba – alba
0 0 100 0 100 33 Astragalus cordata
. 68 1 68 99 33 Astragalus gossypinus 0 0 100 0 100 33 Hulthemia
0 0 100 0 100 33 Verbascum speciosum
0 0 100 0 100 33 Salvia multicaulis
0 0 100 0 100 33 Gogebia sp
0 0 100 0 100 33 Allysum minus
0 0 100 0 100 33 Ajiloups
0 0 100 0 100 33 Eremocg
0 0 100 0 100 33 Noea
0 0 100 0 100 33 Malruhium
0 0 100 0 100 33 Astragalus sp
0 0 100 0 100 33 Scariola orientalis
0 0 100 0 100 33 Astragalus parrovianus
0 0 100 0 100 33 Cynodon. Dactylon
0 0 100 0 100 33 Salsola
108204305450


پاسخ دهید